فارس از آیین نوروزی در سیستان گزارش میدهد
به گزارش خبرگزاری فارس از زاهدان، نوروز گستره عظیمی دارد و در هر منطقهای سال نو با یک پیش درآمد طبیعی آغاز میشود، یعنی طبیعت به گونهای به انسانها آمدن سال نو را بشارت میدهد این پیش درآمدها گاهی همراه با وزش باد ملایمی است که آمدن بهار را مژده میدهد و گاهی حضور بلبل یا مرغان زیبایی است و در گوشهای دیگر نیز گرم شدن زمین، ذوب شدن برفها و آغاز شکوفه درختها، اما در سیستان حضور پرستوها و وزش دو باد همراه با رقص شمشیر آمدن نوروز را بشارت میدهند.
مسلم این است که تمامی این پهنه عظیم دارای پیوندهای مشترک فرهنگی است که در طی سالیان دراز و با وجود فشارهای سیاسی و اجتماعی، ماندگاری این سنت عظیم فرهنگی را به خوبی حفظ و همبستگی قومی را نیز محکمتر کرده است.
آیینهای نوروزی در سیستان
آیینهای نوروزی سیستان برگرفته از آیین زرتشت است که از میان آنها میتوان به روشن کردن آتش در چهارشنبه سوری اشاره کرد که امروز با آتش زدن پارچههای روغن مالی شده جایگزین شده است.
نوید بهار با وزش باد پلپلاسی (پرستو) و باد پنجکه در سیستان
حضور پرستوها پس از سرمای زمستان در اوایل اسفند ماه نشانگر اعتدال هوا در سیستان است، پرستوها در اوایل زمستان سیستان را ترک و به نقاط گرمسیر کوچ میکنند و در اسفند هر سال به سیستان بازمیگردند اما باد پنجکه در فاصله 24 تا 28 اسفندماه میوزد و اصولاً یک روز بیشتر طول نمیکشد.
آیین کهن نوروزی در سیستان
رسم اوشیدر: یکی از رسوم و باورهای دیر پای بومیان سیستان که در اطراف هامون مسکن داشتهاند این است که در شب نوروز (شبی که فردای آن نوروز است) دختر جوان و زیبایی را که 15 سال داشت، لباس نو میپوشاندند و بر شتر آذین شده سوار میکردند و بر کنار آب هیرمند یا هامون میبردند و در آنجا گروه مردان و زنان از هم جدا میشدند؛ مردان دور از اجتماع زنان به شادی و سرور میپرداختند و دهل و سرنا مینواختند و پایکوبی میکردند.
آن طرفتر زنان؛ دختر جوان و باکره را که (اوشیدر) نام نهاده، برهنه داخل آب کرده و بعد با دف و دهل تا نیمههای شب به شادی و نشاط میپرداختند، نزدیک سپیده دختر را از آب بیرون میآوردند و لباس پوشیده و باز بر همان شتر آذین شده سوار کرده و به خانه بازمیگشتند.
بیگمان این رسم از باورهای زرتشتی است که تاکنون در میان برخی از مردم سیستان باقی مانده است.
بنا بر روایات مذهبی زرتشتیان؛ عالم از بدو خلقت تا پایان به 12 هزاره تقسیم میشود که دهمین هزاره؛ هزاره اوشیدر و سپس هزاره اوشیدر ماه و در آخر هزاره سوشیانس که از این آخری جهان راستی و جاودانه برپا خواهد شد. اینان نطفهها یا نبیرههای زرتشت هستند که از کنار آبهای هامون از مادر 15 ساله؛ هر یک به فاصله هزار سال از همدیگر ظهور خواهند کرد و جهان را از کژی و بدی و نادرستی و زشتی و دروغ پاک خواهند کرد. بدینسان گویا سیستانیان هنوز هم باور دارند که ممکن است نطفه زرتشت از آب هامون در بطن دختر زیبای باکره نفوذ کند و سرانجام افتخار مادر شدن یکی از موعودها را پیدا کند.
زرتشتیان معتقدند در دریاچه کیانسه (هامون) سه تخم از زرتشت به یادگار مانده 99،999 فرهوشی یا فرشته نگهبان از تخمها حراست میکنند؛ هر هزار سال دختر باکرهای از مردم سیستان که در این آب شنا کنند از این تخم بارور و مولود سوشیانس و یا نجاتدهنده هست. اولی را کیخسرو دانسته و دومی یا سومین گویا هنوز نیامده است. بیدلیل نیست که پیروان زرتشت؛ سیستان و دریاچه هامون را مقدس و سرزمین موعود میدانند و باور دارند که روزی نجاتدهنده آنها از آبهای مقدس هامون بیرون میآید.
گذشته سیستان: سیستان آن اندازه تابناک است که بنا به نظر اغلب جغرافینگاران در زمان عیاران و صدها سال بعد در شهر زرنج (زابلستان) مغازهداران شبها درب مغازهها را قفل نمیکردند، وفور نعمت و اعتقادات محلی عاملی بود تا در این منطقه دزدی صورت نگیرد که متأسفانه بیمهریهای طبیعی و تاریخ بیشتر این سنتها را از بین برده و از مردم گرفته است. اما سیستانی با همان مظلومیت و نجابت خود سیستانی ماند و هنوز هم یادگاریهای گذشته را به خوبی حفظ کرده، به ویژه سنت شبهای قبل از عید را.
احترام به درگذشتگان از آیین دیگر سیستانیان است
مـردم سیستـان در روزهـای آخـر اسفند ماه هر سال برای خواندن فاتحه و یاد درگذشتگان به گورستانها میروند و این رسم از سالهای دور در این منطقه مرسوم بوده و این احترامی برای درگذشتگان است. در روزهای پایانی سال مردم به قبرستانها میروند تا یادی از گذشتگان خود داشته باشند و اگر کسی تا یک ماه قبل از عید یا در همان سال فوت کرده باشد یاد او را در آخر سال گرامی داشته و اقوام و آشنایان بعد از برگزاری مراسم سالگرد برای برگزاری هر جشنی آزاد میشدند و اصولاً اینگونه عمل میکردند که در یک شب جمعه نزدیکان خود را برای صرف شام دعوت کرده که این از سنتهای بسیار دور ایرانیان و به ویژه سیستانیها است. علاوه بر این قبل از عید نوروز یعنی در روز تولد حضرت مهدی (عج) برای نذر برای درگذشتگان خود نان روغنی میپختند و تقسیم کرده و چراغ روشن میکردند.
نان سال، نماد برکت و روزی در سیستان
سفره عید در منطقه سیستان شکل مخصوص به خود را دارد، به طوری که در شهر تقریباً همان هفتسین است اما در روستا شامل قرآن، نان سال که جزو جدا نشدنی از سفره عید است، قتلمه، تجگی (سمنو)، یک آینه که روی آن یک تخم مرغ خام میگذارند و کلوچه است.
منبع: خبرگزاری فارس
به نام ایزد دانا و توانا باسلام و درود فراوان این وبلاگ در نظر دارد سیستان باستانی را با تاریخی سراسر افتخار و حماسه در حد توان حداقل به فرزندان این سرزمین بیشتر معرفی کند تا همان گونه که این سرزمین به فرزندان برومندش مباهات میکند مردمش نیز به سرزمین مادریشان افتخار کنند. باشد که موجبات رضایت ایزد را فراهم کنیم.